Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας (Π.Ο.Υ.) ο μη αυτοκτονικός αυτοτραυματισμός περιλαμβάνει σκόπιμες πράξεις πρόκλησης σωματικής βλάβης χωρίς πρόθεση θανάτου, οι οποίες συχνά αποτελούν έναν δυσλειτουργικό τρόπο διαχείρισης έντονων συναισθημάτων, φόβου και άγχους. Στην Ελλάδα, 1 στους 6 εφήβους ενδέχεται να αυτοτραυματίζεται, γεγονός που οδήγησε στην έναρξη εξειδικευμένων προγραμμάτων πρόληψης και αντιμετώπισης από το Υπουργείο Υγείας σε συνεργασία με τη UNICEF (2025).

Ο αυτοτραυματισμός στην εφηβεία αλλά ακόμα και στην προεφηβεία αποτελεί ένα σύνθετο φαινόμενο που, σύμφωνα με την πρόσφατη ανασκόπηση των Ougrin & Kaess  (2026), παρουσιάζει αυξητική τάση παγκοσμίως. Η κατανόησή του απαιτεί μια πολυεπίπεδη προσέγγιση που να συνδυάζει τη βιολογία, το οικογενειακό περιβάλλον, το σχολείο και τη σύγχρονη ψηφιακή κουλτούρα.

Σε βιολογικό επίπεδο, η έρευνα σε διδύμους (Rickardsson et al., 2026) αναδεικνύει ότι ο αυτοτραυματισμός δεν είναι αποκλειστικά αποτέλεσμα περιβαλλοντικών συνθηκών, αλλά περιέχει ένα σημαντικό γενετικό υπόβαθρο, το οποίο συνδέεται άμεσα με τον τρόπο που το άτομο αντιλαμβάνεται και επεξεργάζεται τον σωματικό πόνο. Σε αναπτυξιακό επίπεδο,  η φύση του φαινομένου αλλάζει ανάλογα με την ηλικία: στους προεφήβους κυριαρχεί η παρορμητικότητα, ενώ στους εφήβους η συμπεριφορά συνδέεται στενότερα με καταθλιπτικά συμπτώματα (McGillivray et al., 2026).

Δύο σημαντικοί κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες που φαίνεται να επηρεάζουν σημαντικά  τον ψυχισμό των νέων είναι το σχολείο και η οικογένεια. Ειδικότερα, η υπερβολική ακαδημαϊκή πίεση για επιδόσεις αναγνωρίζεται πλέον ως ένας από τους ισχυρότερους παράγοντες που φαίνεται να σχετίζεται έντονα με την εμφάνιση αυτοτραυματισμών στους εφήβους (Guo et al., 2026). Ωστόσο, ο ρόλος της οικογένειας, δείχνει να είναι σημαντικότερος. Η ποιότητα των σχέσεων και της επικοινωνίας και η ικανότητα των γονέων να παρέχουν συναισθηματική υποστήριξη λειτουργούν είτε ως προστατευτικός παράγοντας είτε ως δείκτης κινδύνου σε περιπτώσεις δυσλειτουργίας (Candeias & Gouveia-Pereira, 2026).

Από ψυχαναλυτική σκοπιά, ο αυτοτραυματισμός ερμηνεύεται ως μια προσπάθεια του εφήβου να δώσει μορφή σε έναν αόρατο εσωτερικό πόνο, χρησιμοποιώντας το δέρμα του ως καμβά επικοινωνίας όταν οι λέξεις στερεύουν (Papadima, 2026). Πρόκειται δηλαδή για μια απεγνωσμένη προσπάθεια του εφήβου να επικοινωνήσει τα συναισθήματά του στους γονείς του και στο ευρύτερο περιβάλλον μέσα από την εκδραμάτιση (acting out), μια ψυχική άμυνα που προσφέρει προσωρινή ψυχική ανακούφιση από τον έντονο ψυχικό πόνο.  Ο αυτοτραυματισμός έρχεται ως μια (παράδοξη) απάντηση σε αυτό το αίσθημα αδυναμίας ειδικότερα όταν η επικοινωνία ανάμεσα στους γονείς και τον έφηβο είναι δυσλειτουργική και συγκρουσιακή. Ενίοτε, μέσα από τον αυτοτραυματισμό, ο έφηβος νιώθει πως παύει να είναι το “θύμα” των συναισθημάτων του ή των εξωτερικών πιέσεων. Γίνεται ο ίδιος ο “θύτης” και το “θύμα” ταυτόχρονα. Επιλέγει πότε θα πονέσει, πού θα πονέσει και πόσο. Αισθάνεται έτσι πως αποκτά έναν ενεργητικό ρόλο σε μια παθητική κατάσταση που αδυνατεί να ελέγξει.

Συμπερασματικά, η διαχείριση του αυτοτραυματισμού απαιτεί μια ολιστική πλαισίωση του εφήβου, όπου η ατομική ψυχοθεραπεία συνδυάζεται με τη συμβουλευτική γονέων και τη συνεργασία με το σχολικό περιβάλλον. Αυτή η συστηματική υποστήριξη είναι καθοριστική για την ενίσχυση της συναισθηματικής ρύθμισης, επιτρέποντας στον έφηβο να μεταβολίσει την παρορμητική δράση σε λόγο και να της προσδώσει συμβολικό νόημα

---

Candeias, M. J., & Gouveia-Pereira, M. (2026). Adolescent deliberate Self-Harm: predictors of family and personal risk. Current Psychology. Springer.

Guo, X., Mueller, M. A. E., Armitage, J. M., Bonell, C., et al. (2026). The association between academic pressure and adolescent depressive symptoms and self-harm: a longitudinal, prospective study in England. The Lancet Child & Adolescent Health.

McGillivray, L., Wong, Q. J. J., Gan, D. Z. Q., et al. (2026). Risks Associated with Recent Self-Harm in Preadolescent and Adolescent Youth: Parent-Report. Archives of Suicide Research. Taylor & Francis.

Ougrin, D., & Kaess, M. (2026). Annual Research Review: Self-harm in young people. Journal of Child Psychology and Psychiatry. Wiley Online Library.

Papadima, M. (2026). The multifaceted meanings of a symptom: A psychoanalytic exploration of self-harm in contemporary culture. In Psychoanalytic Crisis Work with Adolescents. Taylor & Francis.

Rickardsson, J., Taylor, M. J., Lichtenstein, P., Larsson, H., et al. (2026). Genetic and environmental factors in pain symptoms and self-harm, and their association. A twin study. Psychiatry Research. Elsevier.